Επόμενη ημέρα στη Βενεζουέλα ξεκινά απότομα και βίαια, μερικά εικοσιτετράωρα μετά τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αφήνοντας πίσω του ένα κράτος χωρίς κεντρική ηγεσία, με διαλυμένους θεσμούς και έναν στρατό που καλείται να αποφασίσει αν θα γίνει εγγυητής σταθερότητας ή καταλύτης χάους. Η χώρα δεν μπαίνει σε φάση πολιτικής μετάβασης· μπαίνει σε φάση γεωπολιτικού κενού.
Ποιος κυβερνά όταν δεν υπάρχει πρόεδρος;
Η σύλληψη του Μαδούρο δεν δημιουργεί αυτομάτως δημοκρατική λύση. Αντίθετα, ανοίγει ένα επικίνδυνο διάστημα όπου η πραγματική εξουσία μεταφέρεται σε τρεις πόλους: τον στρατό, τους σκληρούς πυρήνες του τσαβισμού και την αντιπολίτευση, η οποία μέχρι σήμερα λειτουργούσε κυρίως εξόριστη ή κατακερματισμένη, κυρίως λόγω των διώξεων που είχε υποστεί απο το σκληρό καθεστώς του Μαδούρο.
Το πιθανότερο άμεσο σενάριο είναι μια στρατιωτικο-πολιτική μεταβατική διοίκηση, με στόχο τον έλεγχο της τάξης, των υποδομών και — κυρίως — των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, η δημοκρατική νομιμοποίηση έρχεται δεύτερη, καθώς προτεραιότητα είναι η αποφυγή εμφυλιακής σύγκρουσης.
Η αντιπολίτευση μπορεί να αποκτήσει ρόλο μόνο εφόσον εξασφαλίσει διεθνή αναγνώριση και εσωτερικές συμμαχίες με τον στρατό. Διαφορετικά, κινδυνεύει να παραμείνει πολιτικός θεατής σε μια χώρα που αναδιατάσσεται χωρίς αυτήν.
Ο ρόλος των ΗΠΑ μετά τη σύλληψη
Οι ΗΠΑ, έχοντας αναλάβει το ρίσκο της σύλληψης Μαδούρο, δεν μπορούν να αποσυρθούν παθητικά. Η επόμενη ημέρα στη Βενεζουέλα μετατρέπει την Ουάσινγκτον από εξωτερικό πιεστή σε έμμεσο ρυθμιστή εξελίξεων.
Ο στόχος των ΗΠΑ είναι τριπλός:
πρώτον, η αποτροπή πλήρους κατάρρευσης του κράτους (θέλουν την πλειονότητα του λαού με το μέρος τους)·
δεύτερον, η απομάκρυνση Ρωσίας, Κίνας και Ιράν από κρίσιμους τομείς·
και τρίτον, η επανεκκίνηση της ενεργειακής παραγωγής υπό ελεγχόμενους όρους.
Η αμερικανική στρατηγική δεν θα βασιστεί σε άμεση κατοχή ή στρατιωτική διοίκηση, αλλά σε οικονομική επιρροή, επιλεκτική άρση κυρώσεων και τεχνοκρατική βοήθεια με αντάλλαγμα πολιτικές δεσμεύσεις.
Πετρέλαιο: το έπαθλο της επόμενης ημέρας
Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως, με επίκεντρο τη λεκάνη του Orinoco. Σε ένα ακέφαλο κράτος, το πετρέλαιο δεν είναι απλώς οικονομικός πόρος· είναι μέσο εξουσίας.
Όποιος ελέγξει την PDVSA και τις εγκαταστάσεις εξόρυξης, ελέγχει τη ροή χρημάτων, καυσίμων και διεθνούς νομιμοποίησης. Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους θα επιδιώξουν άνοιγμα της αγοράς σε δυτικές εταιρείες, με στόχο την ταχεία αύξηση παραγωγής και την επανένταξη της χώρας στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Χρυσός: από παράνομη εξόρυξη σε κρατικό διακύβευμα
Τα αποθέματα χρυσού της Βενεζουέλας, ιδιαίτερα στο νότιο τμήμα της χώρας, αποτελούν σήμερα πηγή μαύρου χρήματος και ένοπλων συγκρούσεων. Μετά τη σύλληψη Μαδούρο, ο χρυσός γίνεται πεδίο σύγκρουσης μεταξύ τοπικών πολέμαρχων, στρατιωτικών μονάδων και κρατικών φορέων που διεκδικούν έλεγχο.
Η διεθνής κοινότητα θα πιέσει για θεσμική αξιοποίηση, αλλά το ερώτημα είναι αν υπάρχει κράτος ικανό να επιβάλει κανόνες.
Βωξίτης και στρατηγικά μέταλλα
Ο βωξίτης, κρίσιμος για την παραγωγή αλουμινίου, αποκτά νέα σημασία σε μια εποχή πράσινης μετάβασης και γεωπολιτικών περιορισμών. Η Βενεζουέλα μπορεί να εξελιχθεί σε στρατηγικό προμηθευτή, εφόσον εξασφαλιστεί πολιτική σταθερότητα και νομικό πλαίσιο για επενδύσεις.
Τα σενάρια της επόμενης ημέρας
Το πρώτο σενάριο είναι μια ελεγχόμενη σταθεροποίηση, με διεθνή στήριξη και προσωρινή διοίκηση.
Το δεύτερο είναι μια παρατεταμένη μεταβατική αστάθεια, με ανταγωνισμό εξουσιών και κοινωνικές εντάσεις.
Το τρίτο, και πιο επικίνδυνο, είναι η βαλκανοποίηση της εξουσίας, όπου πόροι και εδάφη ελέγχονται από διαφορετικούς παίκτες.
Η επόμενη ημέρα στη Βενεζουέλα δεν θα κριθεί από εκλογές, αλλά από τη στάση των Η.Π.Α για το ποιος θα ελέγξει τους πόρους, τον στρατό και πως θα επέλθει διεθνής νομιμοποίηση.
