Οικογένεια Vanderbilt. Λίγα επώνυμα στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών προκαλούν τόσο δέος όσο αυτό των Vanderbilt. Για περισσότερο από έναν αιώνα, το όνομά τους αποτέλεσε συνώνυμο του αμύθητου πλούτου, της πολυτέλειας και της απόλυτης κοινωνικής επιρροής. Πίσω όμως από τα παλάτια, τα ιδιωτικά βαγόνια και τις αμύθητες περιουσίες, κρύβεται μια ιστορία γεμάτη φιλοδοξία, οικογενειακές συγκρούσεις, τραγωδίες και μύθους που εξακολουθούν να γοητεύουν μέχρι σήμερα.
Η ιστορία ξεκινά τον 17ο αιώνα, όταν ο Ολλανδός μετανάστης Jan Aertson έφτασε στη Νέα Ολλανδία, τη σημερινή Νέα Υόρκη. Το επώνυμό του ήταν “Van der Bilt”, που σήμαινε «από το Μπιλτ», ένα μικρό χωριό της Ολλανδίας. Κανείς τότε δεν μπορούσε να φανταστεί ότι λίγες γενιές αργότερα το όνομα Vanderbilt θα γινόταν σύμβολο του αμερικανικού καπιταλισμού.
Ο άνθρωπος που άλλαξε τα πάντα ήταν ο Cornelius Vanderbilt, γνωστός ως “The Commodore”. Γεννημένος το 1794 σε μια φτωχή οικογένεια στο Staten Island, ξεκίνησε να εργάζεται από παιδί μεταφέροντας επιβάτες με μια μικρή βάρκα που αγόρασε με δάνειο από τη μητέρα του. Η εργατικότητα, η επιμονή αλλά και η αδίστακτη επιχειρηματική του νοοτροπία τον βοήθησαν να κυριαρχήσει αρχικά στις ακτοπλοϊκές μεταφορές.
Όταν όμως αντιλήφθηκε ότι το μέλλον ανήκε στους σιδηροδρόμους, πούλησε μεγάλο μέρος των ναυτιλιακών του δραστηριοτήτων και επένδυσε σχεδόν τα πάντα στο σιδηροδρομικό δίκτυο των Ηνωμένων Πολιτειών. Με εξαγορές ανταγωνιστών, επιθετικές διαπραγματεύσεις και τεράστιες επενδύσεις, δημιούργησε μία από τις μεγαλύτερες επιχειρηματικές αυτοκρατορίες του 19ου αιώνα.
Όταν πέθανε το 1877, η περιουσία του υπολογιζόταν σε περίπου 100 εκατομμύρια δολάρια της εποχής, ποσό που αντιστοιχεί σήμερα σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια. Ήταν ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους που γνώρισε ποτέ η Αμερική.
Η δεύτερη γενιά όχι μόνο διατήρησε τον πλούτο αλλά τον πολλαπλασίασε. Ο γιος του, William Henry Vanderbilt, κατάφερε μέσα σε λίγα χρόνια να διπλασιάσει σχεδόν την οικογενειακή περιουσία. Οι Vanderbilt έγιναν οι απόλυτοι πρωταγωνιστές της λεγόμενης Gilded Age, μιας εποχής υπερβολικής χλιδής, οικονομικής ανάπτυξης αλλά και τεράστιων κοινωνικών ανισοτήτων.
Τα εντυπωσιακά αρχοντικά τους στη Νέα Υόρκη, το περίφημο Biltmore Estate στη Βόρεια Καρολίνα και οι ατελείωτες δεξιώσεις τους έγιναν σύμβολα μιας κοινωνικής ελίτ που έμοιαζε απρόσιτη για τον μέσο πολίτη. Οι Vanderbilt συναγωνίζονταν άλλες ισχυρές οικογένειες, όπως οι Rockefeller και οι Astor, όχι μόνο σε επιχειρηματική ισχύ αλλά και σε κοινωνικό κύρος.
Κι όμως, εκεί που πολλοί περίμεναν ότι η δυναστεία θα διαρκούσε για πάντα, άρχισε η παρακμή.
Οι επόμενες γενιές δεν είχαν το επιχειρηματικό ένστικτο του Cornelius. Αντί να δημιουργούν νέες επιχειρήσεις, ξόδευαν τεράστια ποσά σε πολυτελείς κατοικίες, συλλογές έργων τέχνης, κοσμήματα, ταξίδια και κοσμικές εκδηλώσεις. Η οικογενειακή περιουσία άρχισε να κατακερματίζεται καθώς μοιραζόταν σε όλο και περισσότερους κληρονόμους.
Το 1973 πραγματοποιήθηκε μια συνάντηση περίπου 120 απογόνων της οικογένειας. Όταν τους ζητήθηκε να σηκώσουν το χέρι όσοι θεωρούνταν εκατομμυριούχοι, μόλις λίγοι ανταποκρίθηκαν. Μέσα σε λιγότερο από έναν αιώνα, μία από τις μεγαλύτερες περιουσίες στην ιστορία είχε σχεδόν εξαφανιστεί.
Αυτό το γεγονός δημιούργησε τον διαχρονικό μύθο ότι «καμία οικογενειακή περιουσία δεν επιβιώνει πέρα από τρεις γενιές». Αν και δεν αποτελεί απόλυτο κανόνα, οι Vanderbilt χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα ως χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί ένας αμύθητος πλούτος όταν δεν υπάρχει μακροπρόθεσμο όραμα.
Γύρω από το όνομά τους έχουν δημιουργηθεί και αρκετοί σκοτεινοί μύθοι. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η οικογένεια ήταν καταραμένη, επικαλούμενοι πρόωρους θανάτους, αυτοκτονίες, ψυχικές ασθένειες και διαλυμένους γάμους που σημάδεψαν διάφορα μέλη της. Άλλοι πιστεύουν ότι η παρακμή τους ήταν αποτέλεσμα της υπερβολικής επίδειξης πλούτου και της απομάκρυνσης από τις αξίες που είχαν οδηγήσει τον Cornelius Vanderbilt στην επιτυχία.
Παρότι οι ιστορίες αυτές έχουν ενισχύσει τη μυθολογία γύρω από την οικογένεια, οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι η πραγματική αιτία της οικονομικής τους πτώσης ήταν πολύ πιο απλή: τεράστια έξοδα, υπερβολικός κατακερματισμός της περιουσίας και έλλειψη νέων παραγωγικών επενδύσεων.
Και σήμερα; Οι Vanderbilt εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά όχι ως επιχειρηματική υπερδύναμη. Πολλοί απόγονοι έχουν ακολουθήσει καριέρες στη δημοσιογραφία, στις τέχνες, στην εκπαίδευση και στη φιλανθρωπία. Η πιο γνωστή σύγχρονη εκπρόσωπος υπήρξε η Gloria Vanderbilt, σχεδιάστρια μόδας, συγγραφέας και κοινωνική προσωπικότητα, ενώ ο γιος της, ο δημοσιογράφος Anderson Cooper, έχει δηλώσει πολλές φορές ότι δεν κληρονόμησε τεράστια οικογενειακή περιουσία, καθώς η μητέρα του πίστευε πως ο υπερβολικός πλούτος μπορεί να λειτουργήσει περισσότερο ως βάρος παρά ως δώρο.
Σήμερα, το όνομα Vanderbilt παραμένει ένα ισχυρό ιστορικό brand που συνδέεται με μουσεία, πανεπιστήμια, ιστορικά κτίρια και την ίδια την ιστορία της οικονομικής ανάπτυξης των Ηνωμένων Πολιτειών. Η οικογένεια δεν κυριαρχεί πλέον στις επιχειρήσεις, όμως εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο μελέτης για οικονομολόγους, ιστορικούς και επενδυτές.
Η ιστορία των Vanderbilt αποδεικνύει ότι το να δημιουργήσεις έναν τεράστιο πλούτο είναι εξαιρετικά δύσκολο. Το να τον διατηρήσεις όμως για πολλές γενιές, ίσως είναι ακόμη δυσκολότερο. Και ίσως γι’ αυτό, σχεδόν 250 χρόνια μετά τη γέννηση του Cornelius Vanderbilt, το όνομά του εξακολουθεί να συναρπάζει εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο.
